وبلاگ  زمین شناسی مدارس گیلانغرب

من در مدارس ابتدایی بسیاری، درس " زمین شناس میهمان" (visiting geologist) را ارائه کرده ام ولی اولین حضورم به گونه ای عجیب در ذهنم باقی مانده است. من برای ارائه درسی در خصوص ترسیم آتشفشانها بدانجا رفته بودم که معلم آنها به من گفت: دانش آموزان تعدادی نمونه سنگی با خود به همراه آورده اند تا شما آنها را شناسایی کنید. پس از درس آتشفشان، دانش آموزان نمونه ها را بیرون آوردند. من انتظار داشتم که آن نمونه ها، مجموعه ای از سنگ ها و فسیل های محلی باشند. اما برخلاف انتظارمن، سنگ هایی که آن دانش آموزان ارائه نمودند به سختی آزمون های دوره دکتری بود.

به جای دیدن یکی دو نمونه گیج کننده، تنها یکی دو نمونه بودند که می توانستم آنها را با اطمینان شناسایی کنم. مابقی در زمره نامعمول ترین سنگ هایی بودند که تا آن زمان دیده بودم! شرمنده کننده تر از این برای یک حرفه ای نیست که در مقابل عده ای تماشاگر قرار بگیرد و نتواند از پس کاری مربوط به حرفه خویش برآید. حضور در چنین موقعیتی یعنی در برابر دانش آموزان کلاس سوم ابتدایی یک تجربه عالی برای ممانعت از غرور بیجاست (humbling experience).

"این چه نوع سنگی است؟"

از میلیون ها سنگی که در ساحل وجود دارد، یک کودک، نامعمول ترین نمونه را انتخاب خواهد نمود. این قضیه را در حین بازدید از یک مدرسه ابتدایی به یاد داشته باشید که اگرزمین شناسی قادر به شناسایی 99 درصد از سنگ های ساحل باشد، یک کودک احتمالاً نمونه ای را از آن یک درصد خواهد یافت. (تصویر از iStockphoto / Igor Profe )

معلم ها در مورد نمونه های دانش آموزان اطلاع دارند!

حدس بزنید در حین بازدید دوم از آن مدرسه ابتدایی چه اتفاقی افتاد؟ درست است! سنگ هایی دشوارتر. با سوالاتی که از دانش آموزان پرسیدم پی بردم که برخی از آن نمونه ها از همین محل، برخی بواسطه سفرهایی در تعطیلات و برخی دیگر بوسیله اعضاء خانوادشان که در جاهایی بسیار دور زندگی می کردند، جمع آوری شده اند.

معلمی که میزبان من در آن بازدید بود در مورد نوع سنگ هایی که دانش آموزانش به مدرسه می آوردند آگاهی داشت و این همان دلیلی بود که آنها از من خواسته بودن که آن سنگ ها را شناسایی نمایم!

اگر شما معلم یک کلاس ابتدایی بودید و دانش آموزان شما نمونه هایی از گیجکونیت (confusionite) به مدرسه می آوردند و نمی توانستید آنرا شناسایی کنید، احساس بدی به شما دست نمی داد. من زمین شناسان چیره دست بسیاری را می شناسم که صادقانه اعتراف می نمایند (freely admit) که بوسیله نمونه های دانش آموزی به شدت مورد چالش قرار گرفته اند.

بسیاری از سنگ هایی که بوسیله دانش آموزان جمع می شوند، بسیار نامعمولند. برخی از این اشیاء که آنها تصور می کنند سنگ هستند در واقع تکه هایی از اشیاء ساخت دست بشرند که " بطور محیطی تغییر شکل داده اند" (environmentally modified).

تصویر از (iStockphoto / David Brimm)

چرا شناسایی این سنگ ها بسیار دشوار است؟

با گذراندن دروس زمین شناسی فیزیکی (physical geology) یا سنگ شناسی، شما برای تشخیص اغلب سنگ های معمولی و تعدادی از سنگ های با اهمیت اقتصادی و یا محیط زیستی آماده می شوید. با اینهمه، کودکان شیفته سنگ های غیرمعمول می گردند که همین امر هم می تواند شناسایی نمونه های جمع شده بوسیله کودکان را به کاری بسیارچالش برانگیز مبدل گرداند. در ادامه به ذکر دلایل بیشتری می پردازیم.

-         شما باید این سنگ را در خارج از محیطی که در آن یافت شده، مورد بررسی قرار دهید.

-         کودکان معمولاً نمی توانند محیطی مناسب برای برداشت نمونه بیابند.

-         شما نمی توانید آزمایشات خاصی را روی سنگ انجام دهید.

-     شما معمولاً نمونه هایی تازه، شکسته شده را می سنجید اما کودکان نمونه های گرد شده، و اغلب هوازده را برای شناسایی می آورند.

-         بسیاری از نمونه های جمع شده بوسله کودکان، سنگ نیستند.

ایده هایی برای معلمان و زمین شناسانی میهمان

اگر شما معلم یا یک زمین شناس میهمان هستید، هنگامیکه دانش آموزان برخی از جالب ترین نمونه های سنگی را برای شناسایی نزد شما می آورند، متعجب نگردید. آماده بودن برای چنین تجربه ای می تواند مفید باشد. در ادامه ایده هایی برای "شناسایی" سنگ های جمع آوری شده بوسیله دانش آموزان ارائه می گردد.

اجتناب از بررسی های آسیب رسان

شاید مهمترین چیزی که باید به خاطر سپرد آنست که شما نمونه ای از کلکسیون شخصی یک دانش آموز را بررسی خواهید کرد. دانش آموزان می توانند مانند یک متصدی موزه سختگیر باشند. با اینکه این همه آنها ممکن است به یک آزمایش خراش دهنده راضی باشند اما بعداً از این مسئله پشیمان خواهند شد. بنابراین بهترین کاراینست که بررسی نمونه ها را بدون انجام آزمون سختی سنجی یا تعیین رنگ خاکه یا هر آزمون دیگری که ممکن است اموال دانش آموزان را خدشه دار نماید، انجام دهید.

کدامیک از این سنگ ها بوسیله کودکان انتخاب خواهند شد؟ احتمالاً نمونه ای "عادی" نبوده و حتی ممکن است سنگ حقیقی نیز نباشد (تصویر از iStockphoto / Scott Feuer )

بازگویی"داستان این سنگ" 

کودکان به داستان های پنهان در هر سنگ، بسیار علاقه مندند. اگر دانش آموزی یک قلوه سنگ آتشفشانی دانه درشت رودخانه ای داشت، تصویری ساده کشیده و توضیح دهید که چگونه سنگ آنها در ابتدا در زیرزمین به آرامی تبلور یافته، سپس برونزد پیدانمود و در نهایت بوسیله فرسایش و هوازدگی گِردگردید. این گونه داستان ها سنگ آنها را مبدل به تکه ای از تاریخچه زمین می گرداند و سنگ مورد علاقه آنها را مبدل به دارایی ای ارزشمند تر می سازد.

اگر یقین ندارید، اعتراف کنید 

اگر شما نمی توانید سنگی را شناسایی کنید این قضیه را به دانش اموزان بگوئید. اگر شما به آنها بگوئید " این نمونه، سنگی بسیار جالب است و من تاکنون هرگزچنین سنگی را ندیده ام، بنابراین نمی توانم بگویم که این سنگ چه نوع سنگی است. با این همه من این چیزها را در مورد سنگ ها می دانم....". جمله آخری می تواند با کلماتی تکمیل گردد. کلماتی مانند "آذرین"، اشاره ای به کانی هایی که در این سنگ دیده می شوند، خصوصیت جلا، یا شک شما بر اینکه امکان مصنوعی بودن این سنگ.

شیشه ساحلی، غنیمتی متداول که توسط کودکان جمع آوری می گردد

 (عکس از iStockphoto / Eva Serrabassa )

نمونه هایی که سنگ نیستند 

بسیاری از نمونه های دانش آموزی که من دیده ام، سنگ نیستند بلکه قطعاتی هستند از بتن یا آسفالت، تکه هایی از آجرها یا شیشه ها که در یک رودخانه صیقل خوده اند، تکه ای از سرباره کوره قالبگیری آهن (blast furnace slag)، آگرگات منبسط شده (expanded aggregate) و گلوله های تاکونیت یا زغالسنگ های سوخته ای که در امتداد مسیرهای راه آهن یافت می گردند. دانش آموزان همچنین نمونه کانی های خارق العاده، سنگ های صیقل خورده و گوهرهای نصب نشده (unmounted gemstones) را با خود به همراه می آورند.

 حتی یک شخانه! 

من تا کنون از بیش از 100 کلاس دبستانی بازدید کرده ام و خارق العاده ترین نمونه دانش آموزی که تاکنون دیده ام یک شخانه سیاه سنگین به شکل و به بزرگی یک توپ بسکتبال بود. پدر یکی از دانش آموزان زمانیکه وی (پدر این دانش آموز) یک کودک بود این شخانه را دیده بود که از آسمان به مزرعه ذرتشان سقوط کرده بود. وی آنرا برای دهه ها در کشوی لباسش نگه داری کرده بود. زمانیکه آن دانش آموز این نمونه را به من نشان داد من متعجب شدم و این تعجب من زمانی به اوج رسید که متوجه شدم پدر دانش آموز به وی اجازه داده بود که چنین نمونه ای را با اتوبوس به مدرسه بیاورد!

هنگامیکه فرصت شناسایی نمونه های دانش آموزی را بیابید، خود را برای روبرویی با هرچیزی آماده سازید. شما هرگز نمی دانید که آنها چه چیزی را با خود به مدرسه خواهند آورد.

توجه!

استفاده از این مطلب، تنها با درج نام منبع، بلامانع می باشد.

(The Most Difficult Rocks to Identify)

مترجم: هومن حاجی کریمی، خرداد 92

Translation from English to Farsi by Hooman hajikarimi

نویسنده مقاله: هوبارت کینگ